Emek Verenler

Yaşamın gelişmesinde, bugüne ulaşmasından bilinen birçok insanın çeşitli boyutlarda katkıları olmuştur. Bunları, tüm içerikleri ve çeşitlilikleriyle aktarmak bir yana, sıralamak bile olanaksız görünmektedir.

Bilinen, bir biçimde hep ön sıralarda adları geçenlerin katkıları kuşkusuz çok önemlidir. Ancak bunların yanında (ya da dışında) her nedense adları bilinmeyen, duyulmamış ancak bazı ayrıntılara girildiğinde çok önemli çabaların olduğu görülmektedir.

Her dönem gündemde olanlarla »ortalarda« görünmeyen isimsiz kahramanlar bir biçimde gelişmelerin odağında olmuşlardır. Bazen bir rastlantı, bazen bir özel çaba, bazen bir şans birilerinin bulundukları konumdan çok daha başka yerlere taşınmasına yardımcı olabilmektedir. Bazen de çok önemli verileri yakalamış birinin, yine herhangi bir nedenden dolayı söz konusu alandan çekilmesiyle -belki bir adım ötesinde çok daha başka bir konuma geçebilecekken- belleklerden silinmektedir. En fazla, konuyla ilgili bir incelemede gündeme gelmesinin ötesinde eriyip gitmektedir zaman içinde.

Halk bilimindeki böylesi isimsiz kahramanlar öteki bilim dallarına göre daha fazla gibidir.

Binlerce yılın birikiminin herhangi bir biçimde kuşaktan kuşağa aktarılması nedeniyle, sayısız insan birbirinden değişik nedenlerle, ağırlıkla da kişisel olmak üzere çeşitli ürünler meydana getirmektedir. Bu ürünlere günün koşullarından hareketle bir meta olarak bakılmadığında önemleri ve sayıları daha da artmaktadır. Meta olarak bakılmamasının nedeni pazara yönelik hazırlanmamasıyla ilişkilendirmek olanaklı. Sözgelimi, bugün hazırlanan bir kitabın pazarda başkalarına sunulması boyutunda düşünmekle sınırlandırmamak gerek. Çünkü bundan 50, 100 ya da 200 yıl önce yalnızca kişisel bir meraktan dolayı tutulan bir cönk günümüzde ciddi bir kaynağa dönüşebilmektedir.

İşte bu anlamda bu dalda adı duyulmuş (ve doğallıkla önemli işler başarmış) insanların yanında, yarına ilişkin herhangi bir kaygısı olmaksızın tutulmuş bir el yazması defterin önemi ile simgeleştirilebilecek bir yaklaşımı burada gündeme getirmeyi amaçlıyoruz.

Halk bilimini bugüne taşıyan, gerçekten bir bilim haline dönüştüren yalnızca bu işin profesyonel uzmanları değildir. Bu süreci bir bütün olarak değerlendirmek, gözden kaçan en küçük emeği bile birlikte değerlendirmek bir minnet ifadesi olarak hissedilmektedir bizce.

Onun için burada aktarılan her insan (ya da kurum) bir başkasıyla kıyaslama değil, yalnızca hatırlanma düzeyinde düşünüldü.

Buradaki verilerin birçoğu bizim arşivimizde bulunmasına karşın birçoğu da başka kaynaklardan aktarıldı. Ancak asıl çabamız verileri kendi yorumumuza göre vermek üstüne kuruludur. Ancak ne denli başka ifade edilse de bazı temel verileri yeniden yaratmak olanağı ve gereği yoktur.

Burada aktarılan veriler kaynak gösterilerek kullanılabilir.

Bu konuda emeği geçen herkese yürekten teşekkür ederiz.

^© Bekir Karadeniz & Orhan Bahçıvan